Europa onze moeder, onze toekomst

De epidemie die we doormaken veroorzaakt een crisis die het Europese bewustzijn verzwakt. Dat is niet voor het eerst, maar we moeten kunnen bouwen met de kracht en het sap van onze wortels.

Allereerst een historische observatie: in reactie op de slachting van de Eerste Wereldoorlog (vooral een Europese burgeroorlog) en op de plaag van de ‘Spaanse epidemie’ schreef T.S. Eliot een eeuw geleden The Waste Land, het barre, lege, woeste land. Dit gedicht moeten we herlezen in het licht van ons heden, en dan vooral het slot daarin overschouwt hij de “falling towers” van “Jeruzalem, Athene, Alexandrië / Wenen, Londen”, tot spooksteden herleid. Vervolgens roept hij de hele Europese beschaving bij elkaar: het Pervigilium Veneris, Dante, Gérard de Nerval … en besluit: “These fragments I have shored against my ruins” (Met deze fragmenten heb ik mijn ruïnes gestut).

Mijn generatie groeide op met ouders die onder de wandaden van de Tweede Wereldoorlog te lijden hadden en er een zware tol voor betaalden. Voor ons was de wedergeboorte van Europa ons brood, onze droom. Elke generatie doet er goed aan de verzen van Vittorio Sereni te herhalen. Die dichter, die van 1943 tot 1945 in Algerije gevangenzat, zag zichzelf als burger van een toekomstig Europa. In zijn gedichten definieerde hij weliswaar niet de identiteit van dat Europa, maar hij verwees er meermaals naar: “Europa, Europa, die mij ongewapend […] ziet afdalen tussen die gelederen van bruten / ik ben een van je zonen die op de vlucht zijn, die geen andere vijand kent dan zijn eigen verdriet”, (Italiano in Grecia); “Daarom raakte vanavond iemand mijn schouder aan en mompelde dat ik voor Europa moest bidden” (Non sa più nulla, è alto sulle ali).

We zijn in een derde wereldcrisis aanbeland. Onze vijand is de dood van de toekomst. Want Europa is niet de som van zijn lidstaten, van zijn talen, van zijn tradities; het is vooral die aandacht voor vrijheid, waardigheid, solidariteit, die het zijn burgers ter beschikking wist te stellen door voorrang te geven aan de toekomst boven de ongemakken en het egoïsme die elk tijdperk eigen zijn.

Van hieruit, vanuit het Erasmushuis moeten we opnieuw verkondigen wat deze grote denker – een van de vaders van Europa – neerschreef in het slot van zijn Querela Pacis (De klacht van de vrede): “Laat zien welk gewicht de eenheid van de menigte van burgers heeft tegenover de tirannie der machtigen. Laat eveneens iedereen zijn advies geven om dit doel te bereiken. Moge eeuwige eendracht diegenen verenigen die de natuur heeft verenigd met vele, door Christus nog sterker aangehaalde, banden! Laten we ons allen inspannen en zodoende handelen voor eenzelfde geluk voor allen.”

Laat deze crisis geen aanleiding zijn om in Europa nog meer ongelijkheid toe te laten, om ons gezamenlijke vaderland in vraag te stellen. Erasmus herinnert er ons immers aan dat “[…] men tot dusver niets bij verdrag heeft kunnen vastleggen […], niets met geweld heeft kunnen bereiken. Maar zie wat welwillendheid tegen gevaar vermag.” Het is tijd voor solidariteit, voor een toekomst van eenheid, van met elkaar delen, van vrijgevigheid: wij allen samen, de kinderen van Europa.

Carlo Ossola
Hoogleraar aan het Collège de France
(Leerstoel ‘Moderne literatuur van het Neolatijns Europa’)

«Littérature, Europe et petites vertus»

Ontmoeting met Carlo Ossola, beroemde historicus van de Italiaanse en Europese literatuur, houder van de leerstoel “Littératures modernes de l’Europe néolatine” bij het Collège de France. Als onvermoeibare ontdekkingsreiziger van de Europese beschaving nodigt Carlo Ossola ons uit om menselijker te worden dankzij onze “Gewone deugden” (ed.

Les Belles Lettres).