TENTOONSTELLING

Philippe Favier. De paradox van de gek

Vanaf 14 april tot 25 september 2016

Laatste dagen !
Philippe Favier presenteert een eigenzinnige herwerking van een 18e-eeuws antifonarium en een rake persiflage van een reeks portretgravures uit de Grote Galerij van het Kasteel van Versailles. Grimmiger van aard dan ze op het eerste gezicht lijken, belichten deze hedendaagse vanitaswerken de vergankelijkheid van het menselijk leven.

Curator : Daniel Abadie

Meer info

Philippe Favier. De paradox van de gek

De paradox van de gek

"Inderdaad, vorsten verfoeien de waarheid, maar toch pakt dat voor mijn gekken heel goed uit, want hun waarheden en zelfs hun openlijke beledigingen worden met plezier aangehoord. Daardoor wekt dezelfde uitspraak die een halsmisdrijf zou zijn als hij uit de mond van een wijze kwam ongelofelijk veel plezier op als hij van een zot komt."
(Erasmus, Lof der zotheid, XXXVI, vertaald door Harm-Jan Van Dam


Door een fragment uit de Lof der zotheid te kiezen als titel voor zijn tentoonstelling in het Erasmushuis, geeft Philippe Favier aan dat bepaalde denkmechanismen de eeuwen doorstaan, ook al hullen ze zich in nieuwe vormen. Terwijl de hofnar vroeger de enige was die de koning de waarheid voor de voeten kon gooien, is het in de hedendaagse maatschappij, waar vergetelheid als schild wordt gebruikt, aan de kunstenaar om vergeten waarheden op te diepen en ze niet zozeer één persoon maar de hele gemeenschap voor te houden.

Uiteraard zitten we niet te wachten op de boodschap dat, wat we ook doen, het leven ons ontglipt en de dood zich op elk moment onverhoeds laat gelden. Het is aan de kunstenaar om de pil te vergulden en de bittere smaak te camoufleren door als een apotheker kleuren en zoetstoffen toe te voegen.

Om dat te bereiken paste Favier lange tijd het procédé toe dat hij in zijn eerste werken al intuïtief ontwikkeld had. Zijn kunstvoorwerpen vervaardigde hij op zo'n kleine schaal dat ze wel minuscule vlekjes leken die men bij het poetsen van de muur was vergeten te verwijderen. Als er al een nieuwsgierige het werkje benaderde, had die haast een vergrootglas nodig …

Op het eerste gezicht was de thematiek uiterst charmant: Cannes met zijn parasollen en zwemmers die als een kraagje over het strand uitwaaierden; een zwerm skiërs ¬– of een kudde kalkoenen? – met vele figuurtjes die door het perspectief niet meer dan gekleurde puntjes leken; feestelijke optochten op 14 juli, waaruit her en der de Franse driekleur opdook … We leken te zijn terechtgekomen in een gelukkige, licht nostalgische wereld waar de fietsende postbode uit Jour de fête niet had misstaan.

Maar eens de betovering uitgewerkt, toonden de werken zich van een minder idyllische kant. Uit een kleine gravure, uitgewerkt op het deksel van een conservenblik, bleek dat 14 Jul 84 niet naar de Franse nationale feestdag verwees, maar naar de houdbaarheidsdatum van de ingeblikte etenswaren. Het sierlijke, slingerende parcours van de skiërs kon, in een ander werk uit dezelfde reeks, onverhoeds de omtrek van een schedel aannemen. Net zoals de Vlaamse schilders uit de 17e eeuw hun werken volstouwden met bloemen, kaarsen en zandlopers, zo ook beklemtoont Favier in zijn hedendaagse vanitaswerken de teloorgang der dingen.

Net als Pierre Alechinsky is Philippe Favier dol op rommelmarkten. Niet alleen voorziet hij er zich van oude papiersoorten en foto's. Hij stuit er ook op ongewone voorwerpen, zoals de gegraveerde plaatjes voor de druk van visitekaartjes waaruit de reeks Abracadavra ontstond. Op een dag viel Faviers struinende blik op een blad uit een antifonarium, waarvan de prachtige kleuren en krachtige typografie hem onmiddellijk bekoorden. Bovendien viel het hem op dat de neumen en de partituur heel wat ruimte vrij lieten. Hij zou er zijn eigen tekeningen kwijt kunnen, hij zou ze toevoegen als wijnranken rond hun drager. De manier waarop de kunstenaar de Antiphonaires (Antifonaria) naar zijn hand zet, heeft niets heiligschennends. Wel lijken Faviers kleine geraamten en dierenfiguren de schaduwzijde van de liturgie te tonen en een tegengewicht te vormen voor de felle kleuren en de plechtstatige, al te zelfzekere typografie. Het is alsof wormen, verlekkerd op oude boekbanden, er hun geheime tunnelgangen gegraven hebben.

De Portraits infernaux (Helse portretten), oorspronkelijk tot stand gekomen ter illustratie van Orlando furioso, hebben blauw bloed. De gegraveerde figuren komen uit de collectie Gloires de la France van het Kasteel van Versailles. Van deze beroemdheden - dat wil zeggen, de meesten dáchten dat ze beroemd waren - is enkel het hoofd zichtbaar, dat wit afsteekt tegen een achtergrond in zwarte inkt. Ze lachen niet langer (discreet) om de grappen van de hofnar. In Faviers wereld zijn ze zelf de gekken en de dwazen geworden. Op sommige gezichten prijkt trouwens een clownsneus, terwijl anderen zich als jongleurs of meesters in het kaartspel voordoen en al even rode ballen opgooien. Is de gek nog altijd wie we denken dat hij is? De zee van inkt die zijn gezicht omringt, kan de sporen niet volledig wissen. Half mens, half dier is hij. Armen als van een inktvis verstrengelen zich nauw rond zijn hals en doen denken aan de beeldige kanten kraag van de gravures, voordat het zwarte water ze overspoelde. Soms duikt een kop van een weekdier uit een kraagje op. Moeten we echt geloven dat zijn intelligentie in die weke massa besloten ligt?

Dacht Philippe Favier, toen hij in zijn Portraits infernaux het Beest van onder de staatsieportretten bevrijdde, misschien aan de volgende zinsnede van Erasmus: "Er zijn zoveel verschillende feiten met betrekking tot mensen, en ze zijn zo onduidelijk, dat elke zekere kennis onmogelijk is"?

Daniel Abadie


©2016 Daniel Abadie


Philippe Favier


Zie ook :

Philippe Favier. Abracadavra
Van 7 maart tot 7 mei 2016
Le Salon d'Art, Munthofstraat 81, 1060 Brussel

Venezia

top
Antiphonaire 1 Antiphonaire 2 Orlando 1

LEZING

Improvisaties met Michel Butor

Académie Royale de Belgique

Dinsdag 12 april om 17u

Michel Butor, de grootmeester van de hedendaagse Franse letteren, is niet in een hokje in te delen. Zijn werk barst uit de grenzen van deze of gene school, zoals die van de nouveau roman waarvan hij zich al vroeg heeft losgeweekt. Butor bewoont het integrale literaire continent.

Meer info & plaatsbespreking

Improvisaties met Michel Butor

TENTOONSTELLING

Vernissage : Philippe Favier

Woensdag 13 april om 18u30

We hebben het genoegen u uit te nodigen op de opening van de tentoonstelling Philippe Favier. De paradox van de gek op woensdag 13 april om 18u30 in het Erasmushuis. De kunstenaar, de commissaris Daniel Abadie en Michel Butor zullen aanwezig zijn.

Crédit photo: Francois Fernandez

Vernissage : Philippe Favier